Od tradytora do schronu bojowego

Zbiorcze zestawienie obiektów opisanych w tekście. Oznaczenie: 1- wejście; 2- stanowisko ogniowe armaty; 3- stanowisko kierowania ogniem; 4- oś strzelnicy armaty; 5- oś szczeliny obserwacyjnej; 6- ściany obiektu w przekroju; 7- nasyp ziemny osłaniający ścianę narażoną (zaznaczono tylko fragment przylegający do schronu); 8- zarys schronu koszarowego poniżej; 9- zarys kopuły pancernej w stropodachu. Opracowanie: autor.

Literatura przedmiotu wskazuje początek XX wieku jako okres narodzin nowego systemu fortyfikacyjnego, określanego jako rozproszony. Trzeba jednak zauważyć, że na drogę do rozproszenia, sztuka fortyfikacyjna weszła znacznie wcześniej. Początków procesu szukać można jeszcze w końcu XVIII wieku, kiedy to od zwartego obwodu umocnień twierdzy zaczęły się oddzielać i coraz śmielej wysuwać na przedpole różnego typu dzieła obronne (lunety, reduty itp.). Początkowo ich samodzielność w walce pozostawała ograniczona. Nie w każdym przypadku miały możliwość prowadzenia obrony okrężnej. Wraz jednak z odsuwaniem się na większe odległości od twierdzy, przekształcały się w dzieła o zamkniętym obwodzie przeszkód i stanowisk, opatrzone odpornymi na ostrzał ukryciami dla załogi i materiału wojennego. W ten sposób powstały forty – obiekty dostosowane do walki w czasowej izolacji. Po pewnym okresie trwania „na uwięzi” ciągłego obwodu fortyfikacji twierdzy, w I poł. XIX wieku zaczęły one tworzyć nową jakość – pierścień szkieletowy, który stopniowo przejął funkcję zasadniczej pozycji obronnej. Ten etap możemy uznać za pierwszy krok w kierunku rozproszenia.

Imitacje strzelnic w fortyfikacjach poligonalnych Twierdzy Kraków.

Strzelnica, definiowana jako otwór w osłonie stanowiska strzeleckiego (murze, wale), przeznaczony do prowadzenia ostrzału, jest jednym z podstawowych detali każdego obiektu fortyfikacyjnego. W zasadniczej większości przypadków jej istnienie jest tożsame z istnieniem stanowiska bojowego. Można jednak wskazać cały szereg budowli fortyfikacyjnych, w których wykonano imitacje otworów strzelniczych – podobne do nich wyglądem lecz pozbawione możliwości użycia do prowadzenia obrony.

NR 9: WIEŻA MARTELLO I BATERIA na wyspie Dalkey (zespół fortyfikacji nabrzeżnych w rejonie Dublina, odcinek południowy)

Widok na wyspę Dalkey z półwyspu Killiney. Od prawej: bateria, wieża martello, kościół św. Begneta z zarysem pól uprawnych. W tle, z lewej strony zdjęcia, skała Muglinów zwieńczona latarnią sygnałową.

Położenie:

15 km na południe od Dublina, 4 km na południe od Dun Laoghaire, w pobliżu miejscowości Dalkey, 300 m od lądu stałego (półwysep Killiney Head).