Tradytory krakowskich fortów. Przegląd rozwiązań w aspekcie taktycznym. Część jedenasta.

„Tradytory” które nie były tradytorami.

Za sprawą książki „Warownie i zieleń twierdzy Kraków” z 1979 roku, twierdza zyskała trzy dodatkowe „tradytory”. Tak zinterpretowane zostały obiekty, wzniesione w ramach dzieł: „Bielany”, „Bodzów” i przy szańcu S2 „Olszanica”. Tak też, po dzień dzisiejszy bywają one określane. Wypada więc zwrócić uwagę na stan faktyczny i „odpowiednie dać rzeczy słowo”.

Tradytory krakowskich fortów. Przegląd rozwiązań w aspekcie taktycznym. Część dziesiąta.

Tradytory fortu rdzenia N-2 (1909?).

Stanowiły jednostkowy w twierdzy przykład adaptacji kazamat dzieła poligonalnego do omawianej funkcji. Fort „Kościuszko” jest także jedynym w Krakowie, posiadającym dwa tradytory.

Tradytory krakowskich fortów. Przegląd rozwiązań w aspekcie taktycznym. Część dziewiąta.

Tradytor fortu rdzenia nr 7 (1909r.).

Stanowił element ograniczonej modernizacji dawnego wysuniętego fortu poligonalnego, zaadaptowanego na dzieło rdzenia. Pod względem rozwiązań zbliżony jest do, opisanego wcześniej (http://fortyfikacjawalczaca.blogspot.com/2019/07/tradytory-krakowskich-fortow-przeglad.html) tradytora "Bastionu IVa". Działa tradytorowe spełniać miały podobne zadanie jak barkowe półbaterie w nowych fortach rdzenia. Silne wyniesienie wału fortu 7 ponad otaczający teren i związana z tym znaczna ekspozycja stanowisk były zapewne powodem zwiększenia stopnia ochrony dział przez ukrycie ich w kazamatach.

Tradytory krakowskich fortów. Przegląd rozwiązań w aspekcie taktycznym. Część ósma.

Tradytor fortu rdzenia „Bastion IVa” (1908r.).

Stanowił element ograniczonej modernizacji fortu poligonalnego, reditowego, z lat 50-tych XIXw. Pierwotnie było to dzieło wysunięte, opatrzone numerem 12. W latach 80-tych XIXw. zostało włączone do, poszerzonego w kierunku północnym, poligonalnego rdzenia jako „Bastion IVa”. Po 1907r. fort wszedł w skład tworzonego nowego rdzenia twierdzy.

Tradytory krakowskich fortów. Przegląd rozwiązań w aspekcie taktycznym. Część siódma.

Tradytor fortu nr 44 „Tonie” (1902-08r).

Jest to jedyny w III pierścieniu przypadek budowli omawianego typu, o przeznaczeniu w pełni zgodnym z nazwą. Posiada najbogatsze wyposażenie spośród tradytorów w twierdzy Kraków. Mimo niekompletnego stanu zachowania, pozostaje cennym świadkiem osiągnięć koncepcyjnych i technicznych austro-węgierskiej szkoły fortyfikacyjnej, pod pewnymi względami wyprzedzających swoją epokę.

Tradytory krakowskich fortów. Przegląd rozwiązań w aspekcie taktycznym. Część szósta.

Tradytor fortu Nr 53a “Winnica” (1898-99r.).

Stanowił w twierdzy Kraków pierwszy tego typu obiekt, uzbrojony w armaty wzoru M.98, charakteryzujące się odmiennym od stosowanego uprzednio typem lawety.

Tradytory krakowskich fortów - przegląd rozwiązań w aspekcie taktycznym. Część piąta.

Tradytor fortu nr 50 ½ Ost “Kosocice”/“Barycz” (1897-98r.).

Wzniesiono go jako element fortu pancernego obrony bliskiej, klasyfikowanego jako główne dzieło pierścienia (Gurtelhauptwerk). W chwili obecnej pozostaje trudno dostępny, co uniemożliwiło zaprezentowanie detali jego wnętrza. W okresie po drugiej wojnie światowej obiekt adaptowano na schron przeciwlotniczy. Elementem przeprowadzonych wówczas prac było przykrycie niemal całej bryły budowli nasypem ziemnym, przez co ściany bojowe (ze strzelnicami) pozostają aktualnie niewidoczne.

Tradytory krakowskich fortów – przegląd rozwiązań w aspekcie taktycznym. Część czwarta.

Tradytor fortu nr 49 ¼ „Grębałów” (1897-98r.).

Cechy bryły, rozplanowania pomieszczeń i wyposażenia każą go uznać za jedno z najdoskonalszych rozwiązań elementu tego rodzaju w fortyfikacjach twierdz galicyjskich. Dostrzeżono to bardzo szybko. Obiekt stał się wzorcem dla (niezrealizowanego) projektu z 1902r., tradytorów detaszowanych, mających powstać w międzypolu fortów „Marszowiec” i „Pękowice”. Następny krok prowadził już wprost ku fortyfikacji systemu rozproszonego:

Tradytory krakowskich fortów - przegląd rozwiązań w aspekcie taktycznym. Część trzecia.

Tradytor fortu nr 47a „Węgrzce” (1894-96r.).

Stanowi najstarszy a jednocześnie najmniejszy element fortyfikacyjny tego typu w twierdzy Kraków. Wzniesiony w początkach programu rozbudowy III pierścienia Twierdzy, pod względem koncepcyjnym odpowiada pierwszym tradytorom przemyskich fortów, wzniesionym w ramach dzieł: „Brunner”, „San Rideau” i „Przy Krzyżu”.

Tradytory fortów Twierdzy Kraków. Przegląd rozwiązań w aspekcie taktycznym. Część druga.

Siła ognia:

Uzbrojenie krakowskich tradytorów, pod względem kalibru i ilości luf w obiekcie, mieściło się w europejskiej średniej. Pod względem nowoczesności, uznać je można za przeciętne, aczkolwiek w danej funkcji wystarczające.

Tradytory fortów Twierdzy Kraków - przegląd rozwiązań w aspekcie taktycznym. Część pierwsza.

Zasób:

Pod koniec XIX wieku i w początkach wieku XX wzniesiono w austro-węgierskich twierdzach na terenie Galicji 29 tradytorów. 20 z nich, znajdujących się w obrębie twierdzy przemyskiej, zostało wysadzonych w chwili kapitulacji twierdzy w 1915 roku oraz podlegało rozbiórkom w okresie międzywojennym. Do dnia dzisiejszego zachowały się w mniej lub bardziej czytelnych ruinach lub reliktach. Dla kontrastu dziewięć tradytorów Twierdzy Kraków przetrwało pierwszą wojnę światową nienaruszone. Tylko jednego z nich dotknęła późniejsza (łączona z okresem okupacji niemieckiej lub powojennym) akcja pozyskiwania stali, w trakcie której wyrwane zostały pancerze stanowisk ogniowych armat i stanowiska obserwacyjnego (przy czym tylko pierwsze z wymienionych elementów zostały utracone bezpowrotnie; zdemontowana kopuła pancerna znajduje się nadal na terenie fortu).